TADEUSZ KASPERCZYK
W artykule przedstawiono życiorys oraz dokonania Michała Boyma – polskiego jezuity urodzonego w 1612 roku we Lwowie. Mając 19 lat podjął on starania o wyjazd na misję chrześcijańską do Chin. Po wielokrotnych odmowach przełożonych w Rzymie w 1641 roku otrzymał zgodę na wyjazd. Przebył drogę przez Rzym, Lizbonę, Goa (Indie) do Makao. Stąd po dwuletnim pobycie w zakonie jezuitów oraz nauce języka chińskiego został wysłany z misją na chińską wyspę Hajnan. W wyniku zaostrzającego się konfliktu wojennego pomiędzy panującą dynastią Ming, a Mandżurami, cesarz dynastii Ming – Yongli zwrócił się z prośbą do Portugalczyków o pomoc wojskową.Pomocy takiej przed laty Portugalczycy już mu udzielili, tym razem jednak spotkał się z odmową i radą, by w tej sprawie zwrócić się wprost do papieża. Poprosił więc władze jezuitów w Makao o przydzielenie jeszcze jednego zakonnika, by wspomógł jezuitę Andrzeja Kofflera, przebywającego na jego dworze już od 1648 roku Władze zakonu jezuitów delegowały Michała Boyma. Został on cesarskim urzędnikiem w randze mandaryna trzeciego stopnia. Zapadła decyzja o wysłaniu poselstwa do papieża Innocentego X i wybór padł na Michała Boyma. Wraz z nim wyruszyli przydzieleni mu do asysty dwaj wojskowi tj.: Andrzej Zheng i Józef Ko. Posłańcy oprócz bagażu z rzeczami osobistymi zabrali wiele książek w języku chińskim z zamiarem ich opublikowania w Europie. Podróż rozpoczęli w listopadzie 1650 roku Z Makao wyruszyli statkiem do Goa. Władze portugalskie zabroniły im dalszej podróży i odmówiły miejsca na statku do Lizbony. Z Goa Boym już tylko razem z Andrzejem Zhengiem wyruszyli drogą lądową do Wenecji, dokąd przybyli we wrześniu 1652 roku W Wenecji Michał Boym złożył wizytę ambasadorowi Francji, który pomógł mu w uzyskaniu audiencji u doży Wenecji i tamtejszym Senacie, co było źle odebrane przez władze zakonu jezuitów i za tę niesubordynację został ukarany naganą i poleceniem aby opuścił Rzym i udał się do klasztoru w Loretto i tam czekał na dalsze decyzje. W Rzymie Michał Boym pojawi się dopiero po śmierci Innocentego X, na audiencji u jego następcy Aleksandra VII. Okres niemal trzyletniego „aresztu domowego” w Loretto spędził na posłudze kapłańskiej i tłumaczeniu przywiezionych z Chin dzieł na język łaciński. Ich powrót do Chin z listami od papieża do cesarzowej Heleny i kanclerza Panga Achillesa był „drogą przez mękę”. Wyruszyli w marcu 1656 roku a do Chin dotarli dopiero w 1659 roku Michał Boym zawiedziony odmową wojskowej pomocy papieża, zasmucony wiadomością o śmierci cesarzowej Heleny (zmarła w 1652 roku), zmęczony trudami podróży lądem i morzem, schorowany, zmarł w chińskiej prowincji Kuangsi w1659 roku w wieku zaledwie 47 lat. W artykule w przypisach zamieszczono krótkie informacje o dwóch jezuitach: Atanazym Kircherze i Martino Martinim, których los zetknął z naszym bohaterem. Zamieszczono także notę biograficzną o Edwardzie Kajdańskim, który posiada największe zasługi w odkryciu dokonań polskiego Marco Polo.
Słowa kluczowe: jezuita Michał Boym, chińska dynastia Ming, cesarz Yongli.
